2010 Yillik Egitim Programlarimiz dahilinde 29.04.2010 tarihinde saat 15:00 da Çocuk Alerji Uzmanimiz Dr.Mahir IGDE tarafindan,tüm Pediatri Birim Saglik Personelimize ve Acil Hekimlerimize yönelik olarak " KANDA OKSIJENIZASYON" konulu bir sunum yapilmistir. Degerli zamanindan ödün vererek hazirlamis oldugu sunumunda vermis oldugu bilgiler ve emeginden ötürü sayin Dr.Mahir IGDE ye tesekkür ediyor,çalismalarinda basarilar diliyoruz..
Sunumdan bir bölüm aktariyoruz..

* Solunum sistemi, mekanik solunum ile ilgili organlarin bir araya gelerek olusturdugu sistemdir.
* Solunum sistemi kan ile atmosfer havasi arasinda gaz degisimini olusturabilecek sekilde özellesmis bir sistemdir.
* Solunum sistemindeki gaz degisimi ile hücrelerde metabolizma sonucu olusan CO2 atmosfer havasina verilirken, atmosfer havasindaki O2 kana alinmaktadir.
* Gaz degisimi solunum sisteminin en iyi bilinen görevidir.
* Bunun yaninda solunum sistemi, organizmanin pH ve sicakliginin düzenlenmesine de etkilidir.
* pH’nin kontrolünü kanin CO2 düzeyi üzerinden yapar.

SOLUNUM SISTEMI - ANATOMIK :
* Üst solunum yollari; Larinkse (dahil) kadar olan yapilar
* Alt solunum yollari; Trake, akcigerler ve solunum agaci

SOLUNUM SISTEMI - FONKSIYONEL:
* Iletici bölüm
-Burun boslugu
-Farinks
-Larinks
-Trake
-Bronslar
-Bronsiyoller
-Solunum bölümü (Asinüs)
-Respiratör bronsiyoller
-Alveoler kanallar
-Alveoler keseler
-Alveoller

*Iletici bölümün bazi unsurlari akcigerler disindadir ve ekstrapulmoner iletici sistem adini alir.
*Bazi bölümleri ise akcigerler içindedir ve intrapulmoner iletici sistem olarak isimlendirilir.
*Tamami akcigerlerin içinde kalan solunum bölümünde, solunum havasi ile kan arasinda, oksijen-karbondioksit degisimi gerçeklesir.

ILETICI BÖLÜM :
*Havanin solunum bölgesine ulasmak için geçmek zorunda oldugu anatomik yapilardir.
*Havanin isitilmasi, nemlendirilmesi, filtrasyonu ve temizlenmesini gerçeklestirir.

SOLUNUM EPITELI :Tipik solunum epiteli bes tip hücreden olusur .
* Silli silindirik hücreler,
* Goblet hücreleri,
* Firça kenarli hücreler,
* Bazal hücreler,
* Küçük granüllü hücreler.

SILLI SILINDIRIK HÜCRELER :
* En bol bulunan hücrelerdir.
* Her bir hücrenin lümene bakan kisminda yaklasik 300 sil bulunur.
* Sillerin hemen altinda hücre içinde bol miktarda mitokondri vardir.
* Sil hareketi için ATP kullanilir.

GOBLET HÜCRELERI :
* Bu hücrelerin tepe (apikal) bölümü, glikoprotein yapida olan müköz damlaciklar içerir.

FIRÇA KENARLI HÜCRELER (MIKROVILLUSLU HÜCRELER) :
* Tepeye bakan yüzeylerinde çok sayida mikrovillus içerirler.Bu hücrelerin taban yüzeylerinde getirici sinir uçlari bulunur ve bu hücreler duyu reseptörü olarak kabul edilirler.

BAZAL HÜCRELER :
* Bazal lamina üzerine oturan ve epitelin lümene bakan yüzeyine kadar uzanmayan küçük, yuvarlak hücrelerdir.
* Bu hücreler, mitoz ile çogalarak diger hücrelere farklilasirlar.

KÜÇÜK GRANÜLLÜ HÜCRELER :
* Bazal hücrelere benzerler, ancak çaplari 100-300 nm arasindadir.
* Merkezi bölümünde çok sayida yogun granüller bulunur.
*Histokimyasal çalismalar, bu hücrelerin yaygin nöroendokrin sistemin elemanlari olduklarini göstermektedir. Bu bezlerin salgilari lamina propreadaki bezleri etkiler.

BURUN BOSLUGU :
Burun boslugu dista vestibül ve içte burun çukurlari olmak üzere iki yapidan meydana gelir.
VESTIBÜL :Burun boslugunun en önde bulunan ve en genis bölümüdür.
* Burun dis yüzeyi derisi burun içine girer ve vestibüle kadar kismen devam eder. Üzerinde bol miktarda yag ve ter bezi ile birlikte burun killari mevcuttur.
* Bu killar, soluk alma havasinin kismen temizlenmesinden sorumludur.
* Burun delikleri çevresindeki epitel, çok tabakali keratinli epitel ile, arkaya dogru gidildikçe çok tabakali keratinsiz yassi epitel ile kaplanmistir.
* Burun boslugunu yer yer yalanci çok tabakali (pseudostratifiye) epitel de kaplar.
* Epitelin altinda, yaygin bir damar agi, seröz ve müköz bezler içeren, gevsek bag dokusundan yapili lamina proprea yer alir.
* Burun boslugundaki epitelin yüzeyinde ince tabaka halinde mukus bulunur. Silli hücrelerin farinkse dogru çarpmasiyla mukus da ayni yöne dogru tasinir.
* Epiteldeki goblet hücreleri ile seröz ve müköz bezlerin salgisi olan mukus, solunum yoluyla giren toz parçalarinin tutulmasini saglayarak sümük-balgam olusumunda rol oynar.

BURUN ÇUKURLARI :
* Kafatasi içinde, kemiksi bir yapi olan burun bölmesiyle ayrilmis iki kavernöz odacik yer alir.
* Her bir odacigin yan duvarlarinda konka denen raf seklinde üç kemiksi çikinti vardir.
- Üst konka : Koku epiteli
- Orta ve alt konkalar : Solunum epiteli

SOLUNUM EPITELI VE KOKU EPITELI :
* Olfaktör epiteli aslinda, goblet hücreleri olmayan, pseudostratifiye epiteldir.
* Epiteli olusturan olfaktör hücreler, çesitli koku duyusu yaratan maddelere karsi duyarli reseptör hücrelerdir.
* Konkalarin lamina propreasinda erektil cisimcikler olarak bilinen genis ven pleksuslari vardir.
* Her 20-30 dakikada bir, burun çukurlarindan birinin duvarinda bulunan erektil cisimcikler kanla dolar ve böylece konka mukozasi kabarir.
* Böylelikle, dönüsümlü olarak kuruyan solunum epitelinin toparlanmasi için imkan saglanir.

NAZOFARINKS :
* Yutagin ilk bölümüdür ve asagiya dogru yutagin agza ait bölümü olan orofarinks ile devam eder.
* Yumusak damakla temas ettigi bölüm solunum epiteliyle örtülüdür.

GIRTLAK (LARINKS) :
* Yutagi soluk borusuna baglayan düzensiz bir tüptür. Epiteli yer yer silli pseudostratifiye ve çok tabakali keratinsiz yassi-silindirik epiteldir.
* Lamina propreada bir takim girtlak kikirdaklari bulunur.
* Büyük kikirdaklar hiyalin, küçük kikirdaklar elastik kikirdaktan yapilidir.

SES TELLERI DE LARINKS IÇINDE YER ALIR :
* Vokal bagi olusturan iri demetler halinde, birbirine paralel elastik lifler, çok katli yassi epitelle döseli vokal katlanmalarin içinde yer alir.
* Baglara ek olarak, katlanma ve baglardaki gerilimi düzenleyen, iskelet kasi demetlerinden olusan ses kaslari mevcuttur.
* Hava, katlanmalar arasinda sikistigi zaman, bu kaslar degisik frekanslardaki seslerin olusmasini saglar.

SOLUK BORUSU (TRAKE) :
* Insanda 10-12 cm uzunlukta, 2-2.5 cm çapinda olan boru seklinde bir yapidir. Tipik solunum epiteliyle döselidir.
* Lamina propreada trake lümenini açik tutmaya yarayan C harfi seklinde, 16-20 adet hiyalin kikirdak halkasi ve akiskan sivi salgilayan serömüköz bez bulunur.
* Trakenin iç yüzü kalin bir bazal membran üzerine oturan silli pseudostratifiye epitelle örtülüdür.
* Epitelin 5 farkli tipi vardir:
- Silli silindirik hücreler,
- Goblet hücreleri,
- Firça kenarli hücreler,
- Bazal hücreler,
- Küçük granüllü hücreler.
*Epitelin altindaki lamina propreada belirli bir bölgede elastik fibrillerin sayisi artar ve elastik lamina adi verilen bir tabaka olustururlar.
*Trake duvarinda tunika submukoza içinde at nali seklindeki kikirdak halkalarin serbest uçlarini muskulus trakealis adi verilen bir yapi birbirine baglar.
* Tunika mukoza
* Tunika submukoza
* Fibro-elastik tabaka
* Mukoza epiteli
* Mukoza lamina propreasi
* Mukoza lamina muskularisi
* Submukozal bezlerin bosaltici kanallari
* Hiyalin kikirdak

BRONSIYAL AGAÇ :
* Trake, hilumdan akcigerlere giren iki adet birincil (primer) bronsa ayrilir.
* Her iki hilumdan arterler akcigerlere girerken, ven ve lenf damarlari organi terk eder.
* Akcigere giren ve çikan bu yapilar siki bag dokusu ile sarilidir (Pulmoner kök).
* Birincil bronslar akcigere girdikten sonra sag akcigerde 3, sol akcigerde 2 bronsa ayrilirlar.Bunlarin her biri bir akciger lobunu donatir.
* Lober bronslar defalarca dallanarak daha küçük bronslari olusturur.
* Bronslarin sonlandirici dallarina bronsiyol denir.
* Her bronsiyol bir akciger lobülüne girer ve burada dallanarak sonlandirici-terminal bronsiyolu olusturur.

BRONSLAR :
* Her birincil brons ikiye ayrilarak 9-12 defa iki uç çatallanir ve böylece her dal 5 mm çapinda oluncaya kadar incelir.
* Bronslar kikirdak ve kaslarin düzenlenisi disinda trakeye benzer.
* Bronslarda kikirdak halkalari trakeye oranla daha düzensizdir (Büyük bronslar hariç).
* Bronslarin çapi küçüldükçe halkalarin yerini yalitilmis hiyalin kikirdak plaklari, parçalari ya da adalari alir.
* Solunum epitelinin altinda, bronsun lamina propreasinda birbirini çaprazlayan düz kas demetleri yer alir.
* Lamina proprea elastik liflerce zengindir ve çok sayida seröz ve müköz bez içerir.
* Lamina proprea içinde ve epitel hücreleri arasinda çok sayida lenfosit bulunur.

BRONSIYOLLER…....... 1. TERMINAL , 2.RESPIRATÖR
* Çapi 5 mm ya da daha küçük olan, lobül içi hava yollaridir.
* Mukozalarinda kikirdak ya da bez içermezler, sadece baslangiç parçalarinda epitel içinde daginik goblet hücreleri bulunur.
* Büyük bronsiyollerde epitel yalanci çok tabakali silli silindirik epiteldir.

TERMINAL BRONSIYOLLER :
* Terminal bronsiyollerde tek tabakali silli kübik epitel görülür.
* Epitel içerisinde ayni zamanda Clara hücreleri de bulunur. Bu hücreler sil tasimazlar, tepe-apikal sitoplazmalarinda salgi granülleri bulunur.
* Bu salgi sayesinde bronsiyol yüzeyi oksitleyici artiklardan ve yangidan korunmus olur.
* Bronsiyol epitelinde nöroepiteliyal cisimcikler adi verilen özellesmis bölgeler de bulunur.
* Bu yapilar, salgi granülleri içeren ve kolinerjik sinir uçlari alan 80-100 hücreden olusmustur.
* Tahminen hava yollorindaki gaz bilesimine tepki veren kemoreseptör vazifesi görürler.

RESPIRATÖR BRONSIYOLLER :
* Her terminal bronsiyol, solunum sisteminin iletici ve solunum bölümleri arasinda geçis bölgesi olan iki ya da daha çok respiratör bronsiyole ayrilir.
* Duvarlarinda kese seklinde alveol bulunmasi disinda terminal bronsiyollerle ayni özellikleri gösterirler.
* Epiteli tek tabakali silli epitel ve Clara hücrelerinden olusur. Alveollerin açildigi bölümde alveol epiteli hücreleri mevcuttur.
* Epitelin altinda düz kas ve elastik bag dokusu yer alir.

ALVEOLER KANALLAR :
* Respiratör bronsiyollerin devaminda, duvarinda alveolden baska yapi bulunmayan tüp seklindeki yapilardir.
* Çok ince yassi alveol hücreleriyle döselidirler. Lamina propreada alveollerin kenarlari boyunca düz kas hücre agi bulunur.
* Alveoler kanallar, alveol keseleri ile baglantili olan atriyumlara açilirlar.
* Her atriyumdan en az iki alveol kesesi çikar. Atriyum agizlari ile alveol kese ve alveoller, elastik ve retiküler fibrillerle sarilidir.

ALVEOLLER : Respiratör bronsiyoller, alveoler kanallar ve alveol keselerinde bulunan, çaplari ~200 µm kadar olan yapilardir.
* Alveol duvarlarinin yapisi dis ve iç ortam arasindaki gaz degisimini artiracak sekilde özellesmistir.
* Iki komsu alveol arasinda alveolar duvar yer alir.
* Bu yapi, arasinda kilcal kan damarlari, fibroblastlar, elastik ve retiküler lifler ile makrofajlar olan iki ince yassi epitel tabakasindan olusur.
* Kilcal kan damarlari ve bag dokusu matriksi interstisyumu olustururlar.
* Alveol duvari interstisyumunda organizmanin en zengin kilcal kan damar agi yer alir.
* Alveoldeki hava ile kilcal kan damarindaki kan, üç bileseni olan kan-hava engeli ile birbirinden ayrilir.
* Bu bilesenler,
1) Alveol yüzey epiteli ve alveol hücresi sitoplazmasi,
2) Birbirine çok yakin konumdaki alveol ve endotel hücrelerinin kaynasmis bazal laminasi (bazal zar),
3) Endotel hücrelerinin sitoplazmasi

YASSI ALVEOL HÜCRELERI (TIP 1 HÜCRELERI) :
* Tip 1 hücreleri de denilmektedir.
* Alveol yüzeyini döseyen ileri derecede incelmis hücrelerdir.
* Alveol yüzeyinin %97’sini kaplarlar.
* Ince kisminin yüzeyinde sürfaktan dönüsümünde ve yüzeyin küçük parçaciklardan temizlenmesinde rol oynayan çok miktada pinositoz kesecigi yer almaktadir.

TIP 2 HÜCRELERI :
* Tip 1 hücreleri arasina serpistirilmis olarak bulunurlar.
* Alveol hücrelerinin %3’ünü olustururlar.
* Tip 1 hücreler ile aralarinda desmozomlar ve zonula okludensler vardir.
* Kendilerinin ve tip 1 hücrelerinin sayilarini korumak için mitotik yetenektedirler.
* Sitoplazmalarinda keseye benzer köpüksü yapilar vardir. Bu keseler lameller cisimcikler tarafindan olusturulur.
* Histokimyasal çalismalarda fosfolipidler, glikozaminoglikanlar ve proteinleri içerdikleri saptanmistir.
* Bu cisimler hücrelerde sürekli sentez edilir ve hücre yüzeyine salgilanir.
* Bu cisimler alveol yüzeyine yayilarak hücre disi bir alveol örtüsü meydana getiren veyüzey gerilimini düsüren Pulmoner sürfaktani olustururlar.
* Alveol yüzeyindeki sivi, hava yollarindan geçerken brons mukusu ile karisarak bronko-alveolar siviyi olusturur.
* Bu sivi, solunan havadaki zararli partiküllerin uzaklastirilmasina yardim eder.
* Bu sivi içinde muhtemelen alveolar makrofajlardan kaynaklanan lizozim, kollajenaz gibi parçalayici enzimler de vardir.

AKCIGER MAKROFAJLARI :
* Toz hücreleri de denen makrofajlar, alveoller arasi bölmenin iç tarafinda bulunurlar.
* Epitelin dis yüzünde, sürfaktan tabakasi içinde temizleyici görev üstlenirler.

ALVEOL DELIKLERI :
* Alveoller arasi bölme, komsu alveolleri birlestiren 10-15 µm çapinda delikler içerebilir.
* Bunlar, alveollerdeki basinci esitler ve bronsiyol tikandiginda yan baglantilarindan hava dolasimi saglayabilirler.

Haber : Hem. Hacer KATIRCIOGLU
Egitim Koordinatörü

Fotograf : Lütfü KOÇ
Tibbi Sekreter