2009 Yillik Egitim Programimiz dahilinde planlamis oldugumuz "Çocukluk Çagi Gastroenteritleri Tani ve Tedavi Yöntemleri"konusunda 21.10.2009 tarihinde saat :15.00 'da O.M.Ü.Tip Fak.Pediatri A.B.D. Ögretim Üyelerinden Yrd.Doç.Dr.Gönül DINLER tarafindan hastane personelimize bir sunum yapilmistir.Degerli zamanindan ödün vererek; emek sarf edip hazirladigi sunumundan dolayi tesekkür ediyor,çalismalarinda basarilar diliyoruz.
Sayin DINLER'in sunumundan bir bölüm aktariyoruz..

ÇOCUKLUK ÇAGI GASTROENTERITLERINE (ISHALLERINE) GENEL BIR BAKIS

Ishal kisaca sulu diski yapmak demektir. Ishal genellikle aniden baslar ve diski sayisinda artma ( günde 3 kezden fazla ) ile kendini gösterir. Ishal, az gelismis ülkelerde yaygin olara görülen ve çocuklarda yüksek oranda ölüme neden olan bir hastaliktir. Dünya Saglik Örgütü’nün tanimina göre, günde üçten fazla sulu diskilamanin olmasi, sadece anne sütü ile beslenen bebeklerde ise her zamankinden daha sik ve sulu diskilama ishal olarak tanimlanmistir. Bakteri, virüsler, parazitler gibi birçok patojenle gelisebilmektedirler. Gelismis ülkelerdeki hastaneye yatislarin %10'u, gelismekte olan ülkelerdeki hastaneye yatislarin %30'u ishalli hastaliklardan olmaktadir. Ishalli hastaliklar sadece akut dehidratasyon (asiri sivi kaybi) ve mortaliteye (ölüm)yol açmakla kalmaz, ayni zamanda malnütrisyon (beslenme yetersizligi), büyüme geriligi ve gereksiz ilaç kullanimi da neden olur. Klinik belirtiler organizmaya ve konak cevabina göre degisir. Belirtiler asemptomatik hastaliktan, sulu diareye (ishal), kanli diareye (ishal), kronik diareye (ishal), enfeksiyonun GIS(Mide-bagirsak sistemi) disi bulgularina kadar degisebilir. Sadece ishal olan olgulara enterit, kusmanin ilave oldugu olgular gastroenterit olarak isimlendirilir.


KLINIK BELIRTI VE BULGULAR : Ishal + kusma + karin agrisi en sik görülür.
Hastada ishalin süresi ve derecesi, ishalin özelligi, kanli-mukuslu olup olmadigi, ates ve diger bulgular sorgulanir. Ates invazif enfeksiyonu gösterebilecegi gibi dehidratasyona da bagli olabilir. Bulanti ve kusma daha çok üst GIS tutulumu gösterir ve daha çok virüslere, enterotoksin üreten bakterilere, Giardia, Cryptosporidiuma bagli oldugunu gösterir. deniz ürünü, süt ve süt ürünleri, kontamine su, pisirilmemis et ve yumurta.. Genel olarak siddetli ishali olan, kanli ishal yapan ve yüksek atesi olan çocuklarin ishalleri daha önemlidir. Bu gibi ishaller E. Coli, Salmonella, Sigella gibi antibiotik tedavisi gerektiren ishallerdir ve bu durumda hasta en kisa zamanda bir çocuk hekimi tarafindan görülmesi gereklidir. 6 aydan küçük çocuklarda görülen her türlü ishal önemlidir ve bu çocuk en kisa sürede hekim tarafindan degerlendirilmelidir.
Ishalli çocuklar diski yoluyla su ve elektrolit kaybederler. Eger agizdan verilen sivilarla çocugun kayiplari karsilanamazsa çocugun vucudu sivi kaybederek dehidratasyon meydana gelir. Bebegin fontaneli çöker, mukozalari kurur, oligüri (az idrar ) da bulunmaktadir.

ÇOCUKLARDA ISHAL VE TEDAVISI

 ISHALLI ÇOCUGUN BESLENMESI: Ishalli çocugun beslenmesinde temel parola "No regreat no surrender: Geri çekilmek yok, pes etmek yok"tur. Yani beslenmeye uygun besinlerle kesinlikle devam edilmelidir.
1)Anne sütü alan bebeklerde anne sütüne devam etmek zorunlu ve gereklidir.
2)Inek sütü ile beslenen çocuklarda bir-üç gün süt yari yariya sulandirilarak verilir ve giderek tam süte geçilir.
3) Yogurt ve ayran ishalde en iyi kullanilmasi gereken yararli bir yiyecektir. Ayrica patates püresi, pirinç lapasi, yogurt çorbalari, tarhana çorbasi yemek olarak ve muz, seftali ve tatli elma da meyva olarak verilmelidir. Yogurt, tavuklu diyetler, çinko tedavisi, vitamin-A tedavisinin ishal süresini kisalttigina dair çalismalar vardir.
4)Anne sütü alamayan süt çocuklarinda laktoz içermeyen formül mamalar 7-10 gün kullanilmalidir.
5)Sulu, posasiz, ozmolaritesi düsük gidalar verilir.
6) WHO'nun önerdigi ORS'nin uygulanmasi. Genel olarak sivi kaybi olmayan ishalli çocuklara her diski basina 10 ml /kg bu sividan verilebilir. Hafif derecede sivi kaybi varsa 50 ml / kg sivi 4 saatte verilir. Gözlerde çöküklük, agiz kurulugu olan orta derecede sivi kaybi olan çocuklarin tedavi planinin bir saglik merkezinde yapilmasi daha uygundur.Evde ishal tedasi için sivi hazirlanirken hazir paketlerin kullanilmasina dikkat edilmelidir. Bu sekilde hazirlanan sivilari çocuklarin bazisi sevmeyebilir. Bununla birlikte sivi kaybi olan çocuklarin tatsiz olmasina ragmen ishal sivilarini içtigi gözlenmistir. Sik kusan çocuklara her 1-2 dakikada 1 çay kasigi olacak sekilde sivi verilebilir. Genellikle sivi ve elektrolit ihtiyaci karsilanan çocuklarin kusmasi bir süre sonra düzelir.
7) Kusmayi önleyici ilaçlarin kullanilmasi önerilmez. Kusma israrla devam ederse, daha titiz bir degerlendirme ve damardan sivi ve elektrolit tedavisi de olmak üzere daha yogun bir tedavi düsünülmelidir.
8) Günlük kilo takibini de içeren yakin izlem özellikle küçük çocuklar için çok önemlidir.
9) Neden olan mikroorganizmalara yönelik gerekiyorsa antibiyotik tedavisi uygulanir:

Anne sütü alan bebekler daha sik emzirilmeli, emzirme desteklenmelidir. Ek besin veya modifiye eriskin diyeti ile beslenen bebeklere muz, patates, pirinç, yogurt ve bol su verilmesi önerilebilir. Ebeveynlerin hasta ve doktor ile olan bilgi alisverisi göz önünde tutularak, devam eden sivi ve elektrolit kayiplarinin önüne geçmek için evde agizdan sivi tedavisi önerilebilir. Bu tip ishallerde tehlikenin sivi ve elektrolit kaybi oldugu, dehidratasyon bulgulari ve suur degisikligi bulgulari oldugunda doktora basvurmalari gerektigi, ishalde verilecek sivi ve besinlerin zamana yayilarak az ve sik verilmesi gerektigi aileye ve çocuga bakan kisilere önemle anlatilmalidir. Bu tür ishaller 3-6 gün içinde kendiliginden düzelirler ve ishal süresince çocuklar kendilerini kötü hissederler. Antibiyotikler viruslari öldürmediginden ishal vakalarinin çogunda antibiotik kullanmaya ihtiyaç yoktur.
Amerikan Pediatri Akademisi tarafindan benimsenen WHO tarafindan önerilen ishal tedavi yaklasiminin temel prensipleri sunlardir:
1)Sivi ve elektrolit dengesinin korunmasi: Ishal baslar baslamaz evde uygun sivi gidalarin verilmesi, Hafif ve orta derecede dehidrate olan vakalarda oral rehidratasyon sivisi (ORS) tedavisi, ORS tedavisinin uygulanamadigi durumlarda ve agir dehitrate vakalarda intravenöz (damardan serum)sivi tedavisi,
2)Beslenmenin sürdürülmesi: Emzirmenin artirilarak sürdürülmesi, Beslenmeye devam edilmesi, Dehidrate vakalarda mümkün olan en erken dönemde beslenmeye baslanmasi,
3)Antiemetik ve antidiareik ilaçlarin kullanilmamasi,
4)Antibiotiklerin sinirli kullanimi,
5)Sivi ve elektrolit dengesinin korunmasi
6)Kola, çay,hazir meyva sularinin kesinlikle kullanilmamasi gerekir. Çünkü glikoz miktari fazla olup ishali artirir ve ishalin artmasina ve daha fazla Na kaybi ile dahidratasyonun agirlasmasina neden olabilir. Ishal sirasinda çocuklari aç birakmak yanlis ve zararli bir uygulama oldugu unutulmamalidir.

Sağlıklı , huzurlu günler dileğiyle..

Haber : Hacer KATIRCIOGLU
Egitim Koordinatörü